Από την γεωμετρική στην ηλεκτρονική προοπτική

ΤΑ ΝΕΑ  του Σαββατου

Οσο κινούμαστε στον πραγματικο  χρόνο, η γη  παραμένει   το  φυσικο και ανθρώπινο περιβάλλον μας  κι ο  φωτεινός ουρανος το  όριό του  για μας.Ο ουρανός  μας εμποδίζει να βγούμε από τον γήινο  ορίζοντά του  όπου   συγκλίνουν  οι γραμμές διαφυγής  της οπτικής μας προοπτικής, της  λεγόμενης  γεωμετρικής  προοπτικής, γνωστής  σε εμας από την Αναγεννηση. Ο γήινος ορίζοντας του  ουρανού είναι  το μέτρο για να υπολογίζουμε το κοντα και το μακριά , το πάνω και κάτω. Πρόκειται για  ένα περιορισμένο χωρικό όριο πέρα από το οποίο,  ακόμη κι  όταν πετάμε σε μεγάλα ύψη,  δεν μπορούμε  να δούμε τίποτα.

Απ΄την άλλη,  η παγκόσμια ελξη με τη λεπτη εξισορροπητική δράση που ασκει πάνω μας  τραβώντας μας  πρός στο κέντρο της γης ,   μας προκαλεί  την αισθηση της πτωσης  και  τον ίλιγγο του ύψους. Ξεπερνώντας  τά όρια  του πραγματικού χρόνου,  με την  τροχιακή ταχύτητα  των 28.000 χλμ. την  ώρα που μας απαλλάσσει από τη βαρύτητα, έχουμε τη δυνατότητα να  ξεφύγουμε  από το  γηινο χώρο   και  να εξακοντισθούμε στο διάστημα.

 Με τη δυνατότητα αυτή, που μας την  εξασφαλίζει  η  συγχρονη αστροφυσική και τεχνολογία,   ο ουρανος  είναι σα να αποκτά   μια τρυπα αναλογη με την τρυπα του όζοντος , αφού το σημείο  φυγής  της όρασης μας μπορεί, τώρα, να  μετακινηθεί  εξω από τον  ανοιχτο  ορίζοντα του . Η μετακίνηση αυτή  μας αποδεσμεύει  και από την οπτικη προοπτικη και από τη βαρυτητα

Απαλλαγμένοι  από τα μέτρα του κοντα-μακριά, του πάνω και κάτω,  που ορίζει η γεωμετρικη προπτική  και ο πραγματικος χωρος-χρόνος-ύλη  όπου ως τωρα κινούμαστε ,  είμαστε ετοιμοι  ούτε λίγο ούτε πολύ να  μάθουμε  να κολυμπάμε  στο διάστημα.

Με τις γραμμές φυγης να συγκλινουν  στο διάστημα,  δημιουργείται, τώρα,   μια άλλη  οπτική προοπτική διαφορετικη από τη γεωμετρικη προπτική του quatrocento. Η νέα αυτή ηλεκτρονική προοπτική μας ξαναδίνει τη δυνατότητα  να δούμε και να σκεφθούμε  τον κόσμο  με  το κεφάλι κάτω και τα πόδια ψηλά Σα να είμαστε σε θάλαμο  διαστημοπλοίου τη στιγμή της εκτόξευσής του στο διάστημα.

 
Με τα νέα  δεδομένα της ηλεκτρονικής τεχνολογίας, τα όρια που έθετε  η γεωμετρικη  προπτική καθορίζοντας τον τρόπο με τον οποιο αντιλαμβανόμαστε το χώρο,  τους  τεσσερις τελευταίους αιώνες  , αλλά  και τα γεωπολιτικα συνορα που οριζουν  γηινες πολιτικες οπτικες γωνίες, φαίνεται να  υπονομεύονται. Ενώ  η τρυπα του όζοντος απειλεί να μεταλλάξει  λόγω των κοσμικών ακτινοβολιών τον οργανισμό μας,  ενώ η τρύπα  του  οπτικού μας ορίζοντα  απειλεί   να μεταλλάξει   τον τρόπο της σκέψης μας.   Ο ανθρωποκεντρικός ,  γεωκεντρικός  και ηλιοκεντρικός τρόπος αντίληψης της  θέσης μας μέσα στον  γήινο κοσμο  και στο  ηλιακό μας συστημα,  δινει τη θεση του στον φωτοκεντρικο τροπο  αντιληψης που μας  αποκαλύπτει έναν κοσμο χωρις οριζοντα και χωρις όρια. Αναμεσα στον  γηινο χωροχονο και στον χωρο-χρονο του συμπαντος  υπαρχει μια ριζικη ασυνεχεια. Το μεγεθος φυση που φτιάξαμε για να  εξηγησουμε τον  κόσμο  ριζικά αλλάζει:  Η έκταση και η διάρκεια  του γηινου χωρο-χρόνου  και της γηινης υλικοτητας αντικαθιστανται από έναν χρονο-φως και μια κοσμική  υλικότητα που δεν εχει καμιά σχέση με την εμπειρία μας της υλης του χωρου και του  χρόνου  που βιώνουμε πάνω στη γη.

Στον συμπαντικο χωρο-χρόνο υπάρχει η απουσία  του ορίζοντα και της βαρυτητας, το κενό του απείρου. Αντίθετα με τον γεωγραφικο και τον γεωμετρικο χωρο , οσυμπαντικός  χώρος,  που είναι πάνω από τον  ορίζοντα του ουρανού,  μας είναι σκοτεινός  κι απροσπέλαστος όχι λόγω  ελείψεως  ηλιακού φωτός  αλλά λόγω  της συσκότισης  που προκαλεί η μέτρηση του κοσμικού χρόνου  σε έτη φωτός. .Ο  συμπαντικός  χωρος δεν έχει καμιά σχεση με τον γεωμετροποιημένο χωρο . Για την κοοινή αντίληψη, είναι σαν να μην είναι χωρος. Πιο πολύ ταυτίζεται με την   εξωγηινη απουσία του που προκαλεί ο συμπαντικος χρόνος-φως.

Ο συμπαντικος χρονος-φως δεν εχει σχεση με τη χωροχρονικη  φυση των δραστηριοτήτων μας   έτσι όπως αυτές εκτυλίσσονται  πάνω  στον  πλανητη μας. Ο τροπος με τον οποίο υπολογίζουμε τη διαρκεια   και το γεωφυσικο διάστημα  όπου εκτυλίσσονται ανθρώπινες δραστηριοτητες και τα συμβαντα   δεν παρουσιάζει καμιάν αναλογία  με τον τρόπο  με τον οποίο υπολογίζουμε τις αποστάσεις στον συμπαντικο χωρο σε συνάρτηση   με  τα  έτη φωτός.Για τους αστροφυσικους, οι σκοτεινοί δακτυλιοι των γαλαξιών  φτιαγμένοι από  τα βάριον  σε στερεη μορρφη των μικρων σκοτεινων άστρων,  απαρτίζουν ένα μικρό μόνον μέρος  της σκοτεινής συμπαντικής υλης.  Κατά τον  P. Virilio, το υπολοιπο της   συμπαντικής ύλης πιθανον να απαρτιζεται από τη σκοτεινη μαζα του  κοσμικου χρόνου  που είναι αδυνατο να παρατηρησουμε   γιατί ίσως να  ξεπερνα την απόλυτη  όμως πεπερασμενη ταχυτητα του φωτος.  Ο  Virilio  υποθέτει πώς ίσως  η σκοτεινη ύλη να είναι η σκιά που αφηνει  η επιταχυνση των 300.000 χλμ ανα δευτερόλεπτο με την οποία τρεχει ο συμπαντικος χρονος-φως.  Η ταχυτητα του φωτος  αποδεικνυεται περιορισμένη,  γιατί ενώ είναι ικανη να φωτισει  αυτό που συμβαινει μεσα στο σύμπαν,  δεν μπορεί να φωτισει  την απαρχη του, τον τροπο με τον οποίο δημιουργηθηκε ο χωρο-χρονος-ύλη πριν από 15 δισεκατομυρια ετh.

Η συγχρονη αστροφυσικη μας δινει τη δυνατότητα  να  σκεφτουμε  από μιαν άλλη γωνία όσα  βλέπαμε, αντιλαμβανόμασταν, φανταζομασταν ή νοούσαμε μέχρι  τωρα.  Και να ξανασκεφθούμε  τον τρόπο με τον οποίο  τα κάναμε όλα αυτά .

   Τα δεδομένα της  αστροφυσικής θα μπορούσαν να δώσουν  στη σκεψη και στη φαντασια  φτερα  να πετάξει , αναλογα με αυτά που εδωσαν  στον αρχαίο κοσμο οι προσωκρατικοι και οι Ιωνες φιλοσοφοι, ο Νικολό Κουζάνο και ο Μπρούνο , στην  Αναγεννηση  ή  οι  γερμανοί ιδεαλιστες στα τέλη  του Διαφωτισμού. Το κακο είναι  -κι αυτό το  κακο είναι χωρις προηγουμενο- ότι η στενη σχεση της  αστροφυσικής με την ηλεκτρονική τεχνολογία, δημιουργει ανασχέσεις σ΄αυτά τα ανοίγματα. Γιατί τα   παγιδεύει στην ηλεκτρονικη προοπτική    και στον  επίπεδο  χαρακτηρα   της τηλεοπτικής μεταδοσης των εικόνων, βαζοντας  στη σκεψη και στη φαντασια μας  τους δικους της  τεχνολογικούς  περιορισμούς. Έτσι, ό,τι  μπορεί να μας δωσει η  επιστημονική γνώση,  μας  το παίρνει πίσω η τεχνολογία  με τα περιριστικα μεσα που  κατασκευάζει για να  ελέγξει  και να καταναλωσει την γνώση  .

    Άλλη μια φορά ξαναζουμε  το δράμα  που προκαλεί ο τηλεοπτικός τρόπος μεταδοσης  μηνυμάτων και νοημάτων που ξεπερνούν κατά πόλυ  το μέσο  που  επιχειρει να μας τα μεταδώσει . Συμβαίνει κατι αναλογο με την προσπάθεια του τηλεοπτικού  σηριαλ να  κάνει τον τηλεθεατη να καταλάβει τι είναι υβρις και τι καθαρση, απαλλάσσοντας  τον από τον κόπο να διαβάσει   το αρχαιο    ή το σαιξπηρικο δράμα. Μας  εξωθεί να.αναδιευθετήσουμε τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε  και νοούμε το  τοπίο,  το ανθρωπινο περιβάλλον  και όσα διαμείβονται εντός του.

Λέω να ξαναδούμε  τον κοσμο με το κεφαλι κάτω, γιατί  ο ιδεαλισμός  σε μιαν εποχή  όπου δεν υπήρχαν διαστημόπλοια,  μας επέτρεψε να σκεφθούμε  το πεπερασμένο  άπειρο   του  κόσμου    έξω από το πλαισιο των μαθηματικών  και  μέσα στο πλαίσιο της ιστορίας,  με μέτρο και γνώμονα  της κίνησης μας,  τη δράση του  πνεύματος . Επειτα ήρθε ο  Μαρξ   για να δειξει  πόσο αβασιμη  και αυθαίρετη  ηταν αυτή η αντιστροφη πού έθετε το πνεύμα πριν και πάνω από τις   ανάγκες της  φυσικής αυτοσυντηρησης.   Με την  ηλεκτρονική προοπτική και  με την απελευθερωση μας από τη βαρυτητα,  ο κινδυνος της πτωσης  που τον προκαλεί, δίνει τη θεση του  στον  κίνδυνο  να εξακοντισθούμε όχι πιά  στο κέντρο της γης, αλλά στα βάθη του αχανους διαστηματος. Από τον ίλιγγο του ύψους στον

Ποιός κρίνει ;

Ως την εποχη του Νιτσε  και του Μαρξ, η φιλοσοφια  εθετε  τα ερωματα τι  και γιατί και επιχειρουσε να τα απαντησει συναρτωντας την ορθότητα των απαντησεών της από τη συμμορφωση της  προς τους ισχυοντες κανονες της ορθολογισμένης σκέψης. Ο νους που έκρινε τα νοήματα, τις αξιες και τις πεποιθήσεις  της εποχης του, το έκανε με την απόλυτη βεβαιότητα ότι εκπροσωπούσε   το καθαρό  πνευμα, που είναι και πρέπει να είναι  ο αδεκαστος και  απολυτος στην αντικειμενικότητά του κριτής.

Τη βεβαιότητά του αυτή  την αντλούσε από το γεγονός ότι  μπορουσε να  ελεγχθεί ανα πάσα στιγμή και ό ίδιος,  αν πράγματι  τελούσε  σε συμφωνία   με  τους ισχυοντες κανονες και τα ισχυοντα κριτηρια πιστοποίησης  της ορθολογικής έιτουργίας της  σκεψης. Αλλωστε την αρμοδιότητα  να  κρίνει  και να εκδικάζει   σύμφωνα με τα θεσμισμένα  κριτηρια,  η σκέψη την εξασφαλισε υπομένοντας κι ο ίδιος την η ανάλογη  κρίση .

Ο Νίτσε  γενεαλογώντας τις αξιες, τα κριτήρια και τις αρχες  που ρυθμίζουν τη ζωη των ανθρωπων  μεσα στον συγχρονο κόσμο,  και γνωρίζοντας  ότι την εξουσία του  πριν την ασκησει ο λογος, την εχει υποστει,  θέτει για πρωτη φορά στο χωρο της φιλοσοφίας ( γιατί η λογοτερχνια  αυτό έκανε ΄πάντα ) το κρισιμιο ερωτημα ποιος  είναι ο αρμοδιος που κρινει , ποιος  αρθρωνει  το λογο , με δυο λόγια, ποιος μιλάει;  Ο Νιτσε, προχωρώντας πέρα από τον Μαρξ που διακρινει  τους αστους που μιλούν  και τους προλετάριους που μπορουν να μιλήσουν μεσω των διανοουμένων,  διαφοροποιει  ακομη  περισσοτερο  τους ανθρωπολογικους τυπους που εκπροσωπουν οι θελήσεις για δυναμη  μεσα στον ιστορικο κοσμο της εποχής του, με βαση την οπτικη γωνία υπό την οποία  αισθάνονται, διεκδικουν τα συμφεροντα τους, πιστευουν  κι αξιολογούν  .

 Έτσι το κριτήριο  δεν είναι πλέον   το ισχυον ως ορθο ή  η ανατροπή του  αλλά πλαστικες αρχες , ικανές να εξηγήσουν   τη γενεση,  τη σημασία  και την αληθινη αξια των αξιών και των πεποιθησεων, εφοσον και οι αξιες που δεσμευουν τη ζωη των αντιδραστικων ή των θετικών δυνάμεων  όπως και  οι πεποιθήσεις που την κατευθνυνουν είναι  κι αυτές ερμηνειες και αξιολογήσεις  που κάνει  οχι βεβαια το αφηρημένο  πνευμα  αλλα η ίδια η σκεψη τους.

Ο Νιτσε λοιπόν ζητα το λόγο  για το ποιος κρίνει και ποιος είναι ο αρμόδιος  να κρίνει. Για  τα μετρα της σκεψης του  αρμόδιος να κρίνει  δεν είναι  ο λόγος που  υπακούει στις θεσμισμένες αρχες της ορθολογισμενης λειτουργιας του  και γιαυτο νομοθετει δικάζοντας και καταδικάζοντας,αλλά η σκέψη  που  κρίνει  και αξιολογει   ταξινομώντας  και γενεαλογώντας  τυις ισχυουσες αξιες  και μονον  υπ’ αυτους τους όρους  νομοθετει.  Η σκεψη αυτή που εκφραζει τη θεληση για  δυναμη δηλαδή για ζωη εναντιώνεται στον ισχυοντα και εξ αυτου αρμόδιο  λόγο, του ασκει κριτικη με σκοπό όχι να τον δικάσει  αλλά να δημιουργήσει  νέα κριτήρια ικανά να συμβάλουν   στην προσπάθεια των ανθρωπων να ξεπεράσουν τον εαυτό τους , συνεπρατταν  δημιουρφγγωντας πολιτικες ενωσεις. που υπονομνευμλενους από τα μιση και τις μισαλλαδοξιες, βορα μιας ξενης μεγαλης δυναμης που θα τα οριζει, με ανταλλαγμα την 41περιφρουρηση συναισθηματων (πατριαδας οιξκογενειας,  )

Θελω εδώ να θυμισω  οσα σκεφτηκαν λαμπαρα πνευματα και τις λυσεις που βρηκαν  φωτιζοντας  τις πολιτικες  πραξεις  του παρελθοντος ή και της ίδιας της εποχής. :  Δεν  είναι που  σταματησε ο χρονος. Το τρομερο είναι ότι ο χρονος με ιλιγγιωδη ταχυτητα  γυρισε αναποδα για να ξαναγραψει τις ίδιες  σκοτεινες  σελιδες που γραφτηκαν  σε άλλους.  μεσαίωνες   .

Αλλα δεν είναι η ωρα  για να εκφρασει κανεις   συναισθηματα τα οποία αλλωστε παγωνει η τρομαγμένη έκπληξη. Καλύτερα να    να σκεφθει κανεις  ή πιο σωστα να θυμιθει   τις σκεψεις που εγιναν   με ίδιες ή ανάλογεςαιτιες στο παρελθόν και  ξεχάστηκαν.   Δεν πρόκειται για μιαν  ασημαντη όσο για μια  τρομακτικη παράλειψη που καλούνται να  υποστουν τις συνεπειες της οι μελλοντικες γενιές. Γιατί η πολιτικη θεωρία επανεξετάζει  την  ιστορική εμπειρία

 Η πολιτικη θεωρία έδειξε ότι  και  η ωμοτητα και ο παραλογισμος τετοιων πράξεων  είναι   αποκυήματα   και τα δυ ό  της μοιραιας σχεσης  διαταζω-υπακουω που υποδαυλίζει η βλέψη  της  βιαιης κυριάρχισης. Και βεβαια, σ΄αυτη την προσπάθεια της ,  η πολιτικη θεωρια αφηνει πίσω της την κοινη γνωμη και ψάχνει για την αληθεια: τι τις  υποδαυλίζει, ποιοι μηχανισμοί τις στηρίζουν και σε τι αποβλέπουν.

Η δευτερη σκεψη  είναι ότι ο Διαφωτισμος που μας έμαθε ότι η  ιστορία σημαίνει  πρόοδο,  εθεσε στην υπηρεσια της προοδου μια μηχανιστικη σκεψη   ιδιαζοντως  άκαμπτη στην εργαλειακότητά της, την  ίδια  ακριβως με την οποία διασκοσια χρόνια μετά φτιάχνει  τεχνολογιες  της εξολόθρευσης .

Άλλη μια φροά, διαπιστωνουμε  πράξεις που επαναλαμβανονται σαν  να μην εγιναν ποτε πριν και σαν να μη  προβλημάτισαν κανεναν από όσους τις διέπραξαν ή  τις υπέμειναν.  Ο Καντ  ειπε ότι η πολιτικη αρχη, από την  οποία οφείλουμε να δεσμευόμαστε,  οφείλει να βρισκεται  σε συμφωνία με τον καθολικο λόγο. Το λόγο,  δηλαδή,  που ο,τι σκεφτει ισχυει για όλους ανεξαιρετως. Ο λογος  με όσα σκέφτεται αναγνωριζει αξιες  και  θεμελιωνει  κανονες .Ο στρατιωτης που καλειται να πολεμησει  για   το συμφερον  οσων τον εξοπλίζουν, την στιγμη του θανατου   ξέρει ότι η αξια της ζωης, αντίθετα με  το ίδιο  συμφερον (ατομικο ή συλλογικό),  αξιζει για ολους .

Τον καθολικο λόγο  που επικαλέστηκε ο Καντ,  μισον αιώνα πριν  ο νεωτεριστης Μοντεσκιε τον απεκάλεσε γενικό πνεύμα .  Το γενικο πνευμα, προκύπτει από τα πολλά που κυβερνουν τους ανθρώπους, το κλίμα, τη θρησκεία, τους νόμους, τις  πολιτειακες αρχες ,  τα παραδείγματα του παρελθόντος, τα ήθη, τα έθιμα.